مالك اشتر - محمد محمدى اشتهاردى‏ رحمه الله علیه

كنيه و لقب مالك اشتر

مالك را از اين رو كه پسرى به نام ابراهيم داشت با كنيه ابو ابراهيم مى‏خواندند.

و نظر به اين كه در يكى از جنگها (جنگ با مرتدين با جنگ يرموك كه بعدا ذكر مى‏شود) به پلكهاى چشمش آسيب رسيد و آن را جابجا و دگرگون نمود، با لقب اشتر خواندند، زيرا عرب به كسى كه از پلكهاى چشمانش دگرگون مى‏شود مى‏گويد شتر عينه.

و گاهى او را با لقب كبش العراق،قوچ عراق مى‏خواندند، اين لقب از اين رو بود، كه قوچ در يك گله گوسفند معمولا جلودار گوسفندها است، مالك جلودار و سردار و پيشتاز خاندان او كه در كوفه مى‏زيستند، داراى افراد برجسته‏اى مانند كميل بود، و صميمانه از او پيروى مى‏كردند.

مالك اشتر در عصر خلافت ابوبكر و عمر

جنگ با ابو مسيكه، نخستين جنگ مالك اشتر

عصر خلافت ابوبكر بود.عده‏اى كه در يمن و يمامه و... در عصر پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم) مسلمان شده بودند، از اسلام برگشتند و مرتد شدند ، و در مقابل حكومت اسلامى، صف آرايى كردند: ابوبكر از هر سو مسلمانان را فراخواند و آنها را به جنگ مرتدين فرستاد، و آنان را سركوب نمود، يكى از طوايف مرتدين ، طايفه بنو حنيفه بود.

از آنجا كه اسلام در خطر شديد، مدعيان دروغين نبوت و مرتدان بود، ابوبكر از همه مسلمانان جهان آن روز، از جمله از قبيله مذحج استمداد نمود، تا به جنگ دشمنان بروند.

مالك اشتر كه در عصر رسول خدا(صلى الله عليه و آله و سلم) به اسلام گرويده بود، براى حفظ اسلام و احساس مسووليت كرد و براى جنگ با مرتدين، از اقامتگاه خود بيرون آمد و به سپاه اسلام پيوست. جالب اينكه او در يك جنگ خشن ابومسيكه رهبر مرتدين بنو حنيفه را بر سر اسبش بى هوش كرد، و اين حادثه نخستين رخدادى بود كه از مالك اشتر بروز كرد، و مسلمانان به وجود مسلمان دلاور و دريا دلى چون مالك اشتر پى بردند. جنگ مالك با ابو مسيكه چنين بود:

هنگامى كه سپاه اسلام با سپاه بنو حنيفه در برابر هم قرار گرفتند، مالك اشتر در پيشاپيش سپاه اسلام ، ابو مسيكه را به نزديك طلبيد، ابو مسيكه به پيش او آمد.

مالك گفت: آيا بعد از اقرار به توحيد و اسلام ، مرتد شدى و به سوى كفر باز گشتى؟

ابو مسيكه گفت: اى مالك! از من دست بردار، مسلمان شراب را حرام كرده‏اند: من نمى‏توانم شراب ننوشم.

مالك او را دعوت به جنگ كرد و او اين جنگ را پذيرفت و به هم پريدند و درگيرى شديدى بين آنها رخ داد: نخست با نيزه مى‏جنگيدند: سپس نيزه‏هاى خود را به كنار انداخته و با شمشير به جنگ هم پرداختند، در اين هنگام شمشير ابو مسيكه بر سر مالك خورد. سر مالك شكافته شد و به چشمش آسيب رسيد؛ به طورى كه پلكهايش دگرگون گرديد: از اين رو به او اشتر گفتند

مالك اشتر بر گردن اسبش خم شد و به سوى سپاه اسلام حركت كرد، ياران او وقتى وضع او را ديدند، گريه كردند. مالك به يكى از ياران گفت: انگشت خود را به دهان من بگذار. او چنين كرد. مالك انگشت او را با دندانش فشار داد: آن شخص از شدت درد انگشتش، ناله كرد،مالك به اصحاب خود رو كرد و گفت: بر من باكى نيست، وقتى دندانها سالم باشند، سر نيزه نيز سالم است.

سپس ياران بر شكافت سر او آرد سبوس پاچيدند، و با دستمال بستند، آنگاه مالك به ياران گفت: اسبم را بياوريدپرسيدند: براى چه؟ گفت: براى جنگ با ابو مسيكه. اسبش را آوردند، او سوار بر اسبش شد و همچون تيرى كه از چله كمان بيرون مى‏جهد، به سوى ميدان رفت، و با ابو مسيكه به جنگ ادامه داد. طولى نكشيد كه مالك آنچنان ضربه بر ابو مسيكه زد كه او روى زين اسبش بى هوش شد، و چند روز بى هوشى او طول كشيد، و مالك سالم به پايگاه خود باز گشت.⁽¹³⁾

مالك اشتر در جنگ با روم، و در جنگ يرموك‏

سال 13 هجرت، عصر خلافت ابوبكر بود امپراطورى روم همواره به كار شكنى و تجاوز در مرزها مى‏پرداخت و در انتظار فرصتى بود تا به حكومت اسلامى حمله سراسرى كند.

ابوبكر و سران حكومت، هشدار دادند و همه مسلمانان را به جهاد دعوت كردند.

مالك اشتر در پيشاپيش سپاه يمن خود را به جبهه اسلام رسانيد، و به طور فعال در جنگ با روميان شركت كرد.⁽¹⁴⁾

يكى ديگر از درگيرى هاى كه بين سپاه اسلام و روم ، رخ داد در سرزمين يرموك ، (فلسطين و كرانه‏هاى رود اردن فعلى ) بود. مالك اشتر در اين جنگ نيز ( كه در عصر خلافت عمر رخ داد) قهرمانانه با دشمن جنگيد.

ارطاه‏بن جهش مى‏گويد:در جنگ يرموك، يكى از جنگجويان از سپاه عظيم روح، خارج شد و فرياد زد: